30 lợi ích của việc đọc sách: từ bắt đầu đến đọc thông minh

Đọc sách: một thúi vui bổ ích, lành mạnh cho tất cả mọi người. Không ai có thể cản trở được quyền hưỡng thụ thú vui này, trừ chính bản thân bạn (minh hoạ)

Trần Hồng Phong

Tôi là người rất thích đọc sách. Có lẽ do điều kiện khách quan (mẹ tôi là giáo viên văn trung học) ngay từ khi còn rất nhỏ tôi đã có cơ hội tiếp xúc và đọc sách. Đọc riết rồi mê, không bỏ được. Những năm sinh viên, rất ít bạn bè biết tôi vẫn âm thầm im lặng trong những góc nhỏ ở thư viện Tổng Hợp, Khoa Học Xã Hội (Tp.HCM) mải mê đọc sách một mình, đủ các thể loại. Nhưng tôi không phải dạng "mọt sách" và rất ít khi nói chuyện sách với ai ngoài chính mình! Đối với tôi, sách có lẽ vừa là người thầy, vừa là người bạn thuỷ chung im lặng, mang lại cảm giác một cõi riêng tư, tĩnh tại. Nội dung trong bài viết này chỉ là nhận xét và cảm nhận của tôi thôi. Không có nghĩa là tôi đã làm được tất cả những điều hay ho ấy. 

Giới thiệu và tóm tắt Hai vạn dặm dưới đáy biển (Jules Verne, Pháp, 1870)

Bìa cuốn Hai vạn dặm dưới đáy biển, Nhà xuất bản Văn Học tái bản và phát hành năm 2024, 476 trang, giá bìa 125 ngàn đồng (minh hoạ)

Trần Hồng Phong

(Hai vạn dặm dưới đáy biển) - Hai vạn dặm dưới đáy biển (Vingt Mille Lieues sous les mers, 1870) của Jules Verne là kiệt tác khoa học viễn tưởng kinh điển của văn học thế giới. Tác phẩm kể về chuyến hải trình 20.000 dặm dưới lòng đại dương của Giáo sư Aronnax, phụ tá Conseil và thợ săn cá voi Ned Land trên con tàu ngầm hiện đại Nautilus, dưới sự chỉ huy của Thuyền trưởng Nemo bí ẩn. Với sự kết hợp tài tình giữa tri thức hải dương học và trí tưởng tượng vượt thời đại, tác phẩm không chỉ mở ra khung cảnh thiên nhiên kỳ vĩ mà còn chứa đựng bài học sâu sắc về tự do, công lý và nhân tính. Đối với cá nhân tôi từ khi còn là một cậu bé, có lẽ đây là cuốn sách gây ấn tượng và hấp dẫn bậc nhất ngay từ những trang đầu tiên, với mô tả về một sinh vật lạ khổng lồ, sáng loáng như thép xuất hiện bí hiểm trên những vùng biển xa.  

Giới thiệu và tóm tắt Thiếu phụ đam mê (Émile Zola, Pháp, 1867)

Bìa cuốn Thiếu phụ đam mê do Nhà xuất bản Phụ Nữ phát hành (minh hoạ)

Trần Hồng Phong

(Thiếu phụ đam mê) - Thiếu phụ đam mê (nguyên tác tiếng Pháp: Thérèse Raquin) xuất bản năm 1867 là kiệt tác văn học Pháp thế kỷ XIX của đại văn hào người Pháp Émile Zola. Tác phẩm đặt nền móng vững chắc cho trào lưu Chủ nghĩa Tự nhiên (Naturalisme). Bằng cách tước bỏ tính lãng mạn hóa, Zola biến tiểu thuyết thành một phòng thí nghiệm tâm lý - sinh học để mổ xẻ con người dưới góc độ bản năng và môi trường sống. Cuốn sách xoay quanh cuộc hôn nhân cưỡng ép, mối tình ngoại tình cuồng nhiệt, vụ mưu sát lạnh lùng và sự đày đọa tàn nhẫn của hệ thần kinh, tạo nên một bản án lương tâm đầy u uất và ám ảnh.

Giới thiệu và tóm tắt Quái vật người (Émile Zola, Pháp, 1890)

Bìa cuốn Quái vật người, bản tiếng Pháp (minh hoạ)

Trần Hồng Phong

(Quái vật người) - Quái vật người (La Bête humaine, 1890) là cuốn tiểu thuyết thứ 17 trong bộ tác phẩm đồ sộ 20 tập Les Rougon-Macquart của đại văn hào Pháp Émile Zola. Thuộc trường phái Chủ nghĩa Tự nhiên, tác phẩm là sự kết hợp ám ảnh giữa một vụ án hình sự gay kịch và phân tích tâm lý tội phạm sắc bén. Đặt trong bối cảnh nước Pháp thời Đế chế Thứ hai với sự bùng nổ của ngành đường sắt, Zola đã phơi bày bi kịch của con người bị tha hóa bởi bản năng sát nhân di truyền và dục vọng, qua đó đưa ra lời cảnh báo u uẩn về ranh giới mong manh giữa văn minh kỹ thuật và phần dã thú nguyên thủy.

Giới thiệu và tóm tắt Tội lỗi của linh mục Mouret (Émile Zola, Pháp, 1875)

Bìa cuốn Tội lỗi của linh mục Mouret bản tiếng Pháp. Chúng tôi chưa tìm thấy bản tiếng Việt trên mạng internet (minh hoạ)

Trần Hồng Phong

(Tội lỗi của linh mục Mouret) - Tội lỗi của linh mục Mouret, xuất bản lần đầu năm 1875, là cuốn tiểu thuyết thứ 5 trong bộ thiên sử thi 20 tập Les Rougon-Macquart của nhà văn người Pháp Émile Zola. Tác phẩm đặt trong bối cảnh xã hội Pháp thế kỷ XIX, xoay quanh bi kịch của Serge Mouret – vị linh mục trẻ cuồng tín trải qua cơn sốt não nguy kịch. Được đưa đến dưỡng bệnh tại khu vườn Paradou hoang dại và mất đi ký ức, Serge sống như một người đàn ông nguyên thủy và nảy sinh tình yêu với cô gái Albine. Tác phẩm là bài thơ văn xuôi lộng lẫy, khắc họa sâu sắc xung đột vĩnh cửu giữa giáo lý khắt khe và quy luật phồn sinh tự nhiên.

Giới thiệu và tóm tắt Hiệu hạnh phúc các bà (Émile Zola, Pháp, 1883)

Một phiên bản Hiệu hạnh phúc các bà do Nhà xuất bản Văn Học phát hành (minh hoạ)

Trần Hồng Phong

Hiệu hạnh phúc các bà (Au Bonheur des Dames, 1883) là kiệt tác thứ 11 trong bộ tiểu thuyết 20 tập Les Rougon-Macquart của đại văn hào Émile Zola. Lấy bối cảnh Paris thời Đệ nhị Đế chế, tác phẩm tái hiện sinh động sự trỗi dậy của đại bách hóa hiện đại – cỗ máy tiêu dùng tàn nhẫn đè bẹp các cửa hàng nhỏ lẻ truyền thống. Giữa guồng quay đồng tiền khốc liệt, câu chuyện xoay quanh Denise Baudu, cô gái tỉnh lẻ nghèo khó nhưng kiên cường. Bằng phẩm giá, lòng nhân ái và trí tuệ, Denise không chỉ tự cứu lấy mình mà còn cảm hóa vị chủ bách hóa đào hoa Octave Mouret, tạo nên một câu chuyện tình yêu và sự thăng tiến đầy cảm hứng.

Giới thiệu và tóm tắt Quán rượu (Émile Zola, Pháp, 1877)

Bìa cuốn Quán rượu trong một phiên bản được xuất bản tại Việt Nam (minh hoạ)

Trần Hồng Phong 

Tiểu thuyết Quán rượu (L'Assommoir) xuất bản năm 1877 là tập thứ 7 trong bộ tác phẩm đồ sộ 20 tập Les Rougon-Macquart của nhà văn Pháp Émile Zola. Được xem là mốc son chói lọi của Chủ nghĩa Tự nhiên, tác phẩm đột phá khi đưa tầng lớp công nhân lao động nghèo khổ tại đô thị Paris trở thành nhân vật trung tâm. Bằng góc nhìn giải phẫu xã hội tàn nhẫn nhưng giàu tinh thần nhân đạo, Zola phản ánh sự tha hóa con người dưới tác động khắc nghiệt của môi trường sống và tệ nạn nghiện rượu, khẳng định vị thế một kiệt tác bất tử của văn học thế giới. Quán rượu đã được dịch và phát hành tại Việt Nam từ rất lâu.

Đói

Mai cũng chỉ vì thương chồng mà hy sinh cả phẩm giá. Còn bị chồng ghen tức chửi rủa xúc phạm. Đúng là khốn cùng vì đói khổ! (minh hoạ)

Thạch Lam/ Truyện ngắn

(Trong tập truyện Gió đầu mùa)

Truyện ngắn "Đói" nằm trong tập Gió đầu mùa của Thạch Lam là một tác phẩm tâm lý - hiện thực sâu sắc. Truyện xoay quanh hai vợ chồng Sinh và Mai, những trí thức nghèo rơi vào cảnh túng quẫn sau khi Sinh bị sa thải. Vì thương chồng đói lả, Mai đành cắn răng hy sinh phẩm giá để đổi lấy tiền và thức ăn. Phát hiện sự thật, Sinh bùng nổ cơn giận tự trọng, ném xấp tiền và xua đuổi Mai ra khỏi nhà. Nhưng khi vợ vừa bước đi, cơn đói thể xác mãnh liệt tràn tới áp đảo hoàn toàn tinh thần, khiến Sinh gục ngã vớ lấy miếng thịt ăn ngấu nghiến rồi ôm mặt khóc nức nở trong dằn vặt. Tác phẩm phơi bày cay đắng bi kịch giằng xé giữa bản năng sinh tồn và lòng tự trọng con người.

Nhà mẹ Lê

Người Việt Nam có câu: "Công cha như núi Thái sơn, nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra". Tình thương yêu của cha mẹ dành cho con cái là không thể đong đếm (minh hoạ)

Thạch Lam/ Truyện ngắn

(Tự lực văn đoàn) - Nhà mẹ Lê là một trong những truyện ngắn xuất sắc và tiêu biểu nhất cho phong cách nghệ thuật của nhà văn Thạch Lam (thành viên nhóm Tự Lực Văn Đoàn). Tác phẩm xoay quanh cuộc sống cơ cực, quẩn quanh của mẹ Lê – một người phụ nữ nông dân nghèo dốt, đông con (11 đứa) sống tại xóm chợ heo hút. Dù đối mặt với cái nghèo đeo bám dai dẳng, mẹ Lê vẫn dồn trọn tình yêu thương bao la, chắt chiu nuôi dạy đàn con nhỏ. Bi kịch lên đến đỉnh điểm vào một ngày mùa đông rét mướt, vì đàn con sắp chết đói, mẹ Lê liều mạng lần thứ hai trong ngày đến nhà ông bá hộ xin vài nắm gạo, nhưng bị xua đuổi và suỵt chó dữ cắn thương nặng, dẫn đến cái chết xót xa. Qua thiên truyện, Thạch Lam thể hiện sâu sắc giá trị nhân đạo, niềm thương cảm xót xa cho thân phận khốn nạn những kiếp người nhỏ bé, cất lên tiếng nói tố cáo xã hội bất công đương thời.

Giới thiệu và tóm tắt Bọn làm bạc giả - (André Gide, Pháp, 1925)

Bìa cuốn Bọn làm bạc giả do Nhà xuất bản Văn Học phát hành năm 2017, 396 trang (minh hoạ)

Trần Hồng Phong

(Bọn làm bạc giả) - Xuất bản năm 1925, Les Faux-monnayeurs (Kẻ dối trá / Bọn làm tiền giả) của nhà văn người Pháp André Gide – đoạt giải Nobel năm 1947 – là kiệt tác cách mạng của văn học hiện đại Pháp. Đây là tác phẩm duy nhất được chính Gide coi là "tiểu thuyết" thực sự, nổi tiếng với kỹ thuật "tiểu thuyết trong tiểu thuyết". Xoay quanh hành trình trưởng thành của hai thanh niên Bernard và Olivier cùng nhà văn Édouard, tác phẩm mổ xẻ sự tha hóa, giả dối trong xã hội tư sản hậu Thế chiến I. Cuốn sách khẳng định giá trị vượt thời gian khi đứng trong Bảng xếp hạng 100 cuốn sách hay nhất thế kỷ 20 của báo Le Monde.

Giới thiệu và tóm tắt Colomba (Prosper Mérimée, Pháp, 1840)

Bìa cuốn Carmen và Colomba (2 truyện), do Nhà xuất bản Hội nhà văn phát hành năm 2010, dày 263 trang (minh hoạ)

Trần Hồng Phong

(Colomba) - Colomba (1840) là kiệt tác tiểu thuyết ngắn của Prosper Mérimée, nhà văn và nhà khảo cổ học vĩ đại người Pháp. Tác phẩm ra đời sau chuyến kinh lý của tác giả đến đảo Corse năm 1839. Bộ truyện tái hiện chân thực xã hội Corse thế kỷ 19, nơi vòng xoáy trả thù máu (vendetta) chi phối mãnh liệt cuộc sống dân làng. Với cấu trúc 21 chương kịch tính, văn phong hiện thực súc tích đan xen chất lãng mạn hoang dã, Colomba đã trở thành kiệt tác văn học Pháp, mở ra góc nhìn sâu sắc về sự xung đột giữa văn minh hiện đại và hủ tục cổ xưa.

Hành trình Tây Trúc thỉnh kinh: khai giải sứ mệnh và triết lý về đội hình Tây Du

Thầy trò Đường Tăng trên đường thỉnh kinh, vược bao gian khó, thử thách. Trong đó, Tôn Ngộ Không chính là một "siêu sao" không thể thiếu trong đội hình (minh hoạ)

Trần Hồng Phong

(Tây du ký) - Trong tác phẩm Tây Du Ký, hành trình Tây Thiên thỉnh kinh của thầy trò Đường Tăng là một thiên trường ca sâu sắc không chỉ là thử thách lòng dũng cảm, vượt qua bao gian khó, cạm bẫy; mà còn lá thuốc thử về đức tin, trí tuệ và sự tu luyện bản ngã trong mỗi nhân vật. Có ý nào quý vị tự hỏi: nguồn gốc và ý nghĩa sâu xa khi Đường Tam Tạng nhận sứ mệnh thỉnh kinh từ cõi Phật là gì? việc thu nạp các đệ tử, tạo nên đội hình hùng mạnh và kỳ lạ như vậy nói lên điều gì? Nếu không có đại đệ tử Tề thiên đại thánh Tôn Ngộ Không, liệu Tam Tạng có thể hoàn thành được sứ mệnh thỉnh kinh nơi Tây Trúc? 

Hành trình từ sư - đồ đến phu - phụ của Dương Quá và Tiểu Long Nữ

Tình yêu sư đồ - phu phụ Dương Quá - Tiểu Long Nữ chắc chắn là một trong những mối tình chấn động tâm can và đẹp nhất trên chốn võ lâm giang hồ - trong thế giới kiếm hiệp Kim Dung (minh hoạ)

Bạch Y 

Trong tác phầm Thần điêu hiệp lữ của Kim Dung, thiên tình sử giữa Dương Quá và Tiểu Long Nữ đã để lại trong lòng độc giả những cảm xúc xốn xang, choáng ngợp và quý trọng! Đó là bản hùng ca vượt lên trên mọi rào cản lễ giáo phong kiến, khởi đầu từ hai tâm hồn cô độc tìm thấy sự nương tựa qua lời dặn của người hầu gái (Tôn bà bà) là phải "chiếu liệu" cho nhau. Tình cảm giữa hai thầy trò đã âm thầm nảy nở trong không gian trầm mặc của Cổ Mộ, qua muôn vàn giông bão, từ những biến cố cay đắng, thử thách sinh ly tử biệt cho đến 16 năm đằng đẵng cách trở để rồi kết thúc thăng hoa trong tình yêu thuần khiết, thành nghĩa tình phu phụ sâu sắc, vĩnh cửu. Cùng ôn lại hành trình kỳ diệu ấy, giải mã điều gì đã nâng tầm mối tình Dương - Long thành biểu tượng bất hủ trong thế giới võ hiệp Kim Dung.

Giới thiệu và tóm tắt Carmen (Prosper Mérimée, Pháp, 1845)

Bìa cuốn Carmen do Nhà xuất bản Ngoại Văn Hà Nội xuất bản năm 1986, song ngữ Anh - Việt. Carmen đã được tái bản, xuất bản rất nhiều lần tại Việt Nam  (minh hoạ) 

Trần Hồng Phong

(Carmen) - Carmen (1845) của nhà văn người Pháp Prosper Mérimée là kiệt tác truyện ngắn của văn học lãng mạn Pháp và thế giới, kể về mối tình dữ dội và bi kịch giữa Don José – một người lính kiêu hãnh bị tha hóa – và Carmen, cô gái Di-gan hoang dã, tự do. Lấy bối cảnh đất nước Tây Ban Nha đầy bí ẩn, tác phẩm không chỉ phác họa chân thực thế giới tội phạm, buôn lậu và các phong tục độc đáo mà còn là cuộc chạm trán nảy lửa giữa bản năng chiếm hữu cuồng muội và khát vọng tự do tuyệt đối. Carmen đã vượt khỏi trang sách để trở thành một biểu tượng văn hóa toàn cầu. Đọc Carmen khi còn là một thanh niên, tôi đã bàng hoàng choáng váng vì sự khốc liệt trong câu chuyện, và xót xa thương mến cô gái Di - gan xinh đẹp cá tính Carmen.   

Giới thiệu và tóm tắt Kẻ điên Le Horla (Guy de Maupassant, Pháp, 1887)

Bìa một ấn phẩm Le Horla tiếng Anh (minh hoạ)

Trần Hồng Phong

(Kẻ điên Horla) - (hay Con quỷ Le Horla) - Le Horla (1887) của Guy de Maupassant là kiệt tác kinh dị - tâm lý Pháp thế kỷ XIX. Tác phẩm kể về sự sụp đổ tâm trí của một người đàn ông giàu có khi bị ám ảnh bởi sinh thể vô hình "Horla". Điểm đặc sắc nhất là truyện viết dưới dạng nhật ký cá nhân, giúp người đọc chứng kiến tận cùng diễn biến hoang tưởng, bất an và bế tắc. Xuất bản trong giai đoạn tác giả bị suy nhược thần kinh nghiêm trọng, tác phẩm hòa trộn xuất sắc trải nghiệm cá nhân với trăn trở về giới hạn nhận thức con người, trở thành nguồn cảm hứng vĩ đại cho dòng văn học viễn tưởng hiện đại.

Giới thiệu và tóm tắt Một cuộc đời (Guy de Maupassant, Pháp, 1883)

Bìa cuốn Một cuộc đời do Nhà xuất bản Văn Học phát hành khoảng năm 1980s (minh hoạ)

Trần Hồng Phong

(Một cuộc đời) - Một cuộc đời (Une vie, 1883) là tiểu thuyết đầu tay kiệt tác của nhà văn người Pháp Guy de Maupassant, đại biểu xuất sắc thuộc chủ nghĩa thực địa Pháp. Tác phẩm kể về Jeanne — một thiếu nữ quý tộc thơ mộng bước ra từ tu viện với niềm tin tuyệt đối vào tình yêu lãng mạn. Tuy nhiên, thực tại phũ phàng đã nhanh chóng dội những gáo nước lạnh vào mộng tưởng của cô thông qua sự phản bội tráo trở của người chồng Julien và sự vô ơn tàn nhẫn của đứa con trai Paul. Bằng văn phong sắc lạnh, khách quan, Maupassant đã tái hiện thành công sự sụp đổ bi kịch của kiếp người, đồng thời để lại triết lý sâu sắc về sức sống và sự chấp nhận hoàn cảnh. 

Giới thiệu và tóm tắt Viên mỡ bò (Guy de Maupassant, Pháp, 1880)

Bìa cuốn Viên mỡ bò, Nhà xuất bản Hội nhà văn phát hành năm 2007, nhiều người dịch. 476 trang (minh hoạ)

Trần Hồng Phong

(Viên mỡ bò) - "Viên mỡ bò" (Boule de Suif, 1880) là kiệt tác truyện ngắn xuất sắc của nhà văn hiện thực Pháp Guy de Maupassant. Lấy bối cảnh cuộc Chiến tranh Pháp - Phổ (1870–1871), tác phẩm xoay quanh chuyến xe di tản chở mười hành khách đại diện cho các tầng lớp xã hội Pháp. Qua việc khắc họa sự tương phản gay gắt giữa cô gái bán dâm Elisabeth Rousset (Viên mỡ bò) nhân hậu, yêu nước với những kẻ quý tộc, tư sản đạo đức giả, Maupassant đã phơi bày bản chất tráo trở, ích kỷ của tầng lớp thống trị, đồng thời tôn vinh phẩm giá của con người thuộc tầng lớp đáy cùng xã hội. Một tác phẩm không thể bỏ qua của Maupassant - một nhà văn rất quen thuộc tại Việt Nam từ lâu.

Giới thiệu và tóm tắt Anh bạn đẹp - (Guy de Maupassant, Pháp, 1885)

Bìa cuốn Ông bạn đẹp, do Nhà xuất bản phát hành năm 2020, 544 trang, giá bìa 145 ngàn đồng (minh hoạ)

Trần Hồng Phong

(Anh bạn đẹp) - Anh bạn đẹp, hay "Ông bạn đẹp" (Bel-Ami, 1885) là tiểu thuyết xuất sắc của nhà văn người Pháp Guy de Maupassant, phơi bày trần trụi bức tranh xã hội Pháp thời Đệ Tam Cộng Hòa. Tác phẩm xoay quanh Georges Duroy — một cựu binh nghèo dấn thân vào làng báo Paris. Không nhờ tài năng hay đạo đức, Duroy leo lên đỉnh cao danh vọng bằng ngoại hình quyến rũ, sự tráo trở và khả năng thao túng, lừa tình phụ nữ thượng lưu. Qua ngòi bút châm biếm, tinh tế, Maupassant khắc họa sự lên ngôi của chủ nghĩa cơ hội, đồng thời bóc trần mối quan hệ câu kết thối nát giữa báo chí, tài chính và chính trị.

Kết nghĩa vườn đào: sắt son trọn một lời thề

Ba người Lưu Bị, Quan Vũ và Trương Phi kết nghĩa anh em, thề trọn đời cùng sống chết. Học dã tôn trọng lời thế thiêng liêng ấy (minh hoạ)

Trần Hồng Phong

(Tam quốc diễn nghĩa) - Trong toàn bộ tác phẩm Tam quốc diễn nghĩa, nếu như Tào Tháo đại diện cho "Quyền mưu", Gia Cát Lượng đại diện cho "Trí tuệ", thì ba anh em Lưu Bị, Quan Vũ và Trương Phi chính là biểu tượng tuyệt đối của chữ "Nghĩa". Khởi đầu từ một cuộc gặp gỡ tình cờ nơi quán rượu thời loạn lạc, sự kiện kết nghĩa tại vườn đào không chỉ là vạch xuất phát cho tập đoàn Thục Hán mà còn trở thành bản anh hùng ca bất tử về lòng trung thành, gắn kết ba con người khác họ thành một khối máu thịt cho đến tận hơi thở cuối cùng. Tuy vậy, quan điểm "Anh em như chân tay; vợ con như áo mặc" (nguyên văn: "Áo mặc rách còn dễ may; chân tay gãy chắp sao được?") ngày nay liệu có còn là đáng nể?

Kiếm hiệp Kim Dung: nhân sinh chốn giang hồ & chấp niệm về cõi Phật

Độc Cô Cầu Bại, một biểu tượng giàu ý nghĩa trong kiếm hiệp Kim Dung: suốt cuộc đời không tìm ra đối thủ (minh hoạ)

Bạch Y

(Kiếm hiệp Kim Dung) - Trong bài viết này, tôi gọi thế giới kiếm hiệp Kim Dung là "Vũ trụ kiếm hiệp", không chỉ vì đầy là một không gian rộng lớn, chi tiết, có chiều sâu, mà còn là một thiên trường ca về địa lý, văn hóa, lịch sử và nhân sinh. Có thể nói, bằng lượng tri thức bách khoa, cùng văn phong uyển chuyển, Kim Dung đã xây dựng nên một giang hồ vừa ảo diệu kỳ phong, vừa bắt rễ sâu thẳm vào đời sống thực tại. Thông điệp bài viết này: nhân sinh chốn giang hồ & chấp niệm về cõi Phật.